EFENEWS – Türkiye’de kömür, petrol ve doğal gaz kullanımının yol açtığı hava kirliliğinin sağlık ve ekonomi üzerindeki etkileri yeni bir araştırmayla ortaya konuldu. Enerji ve Temiz Hava Araştırma Merkezi (CREA) ile Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) tarafından hazırlanan rapora göre fosil yakıtlardan kaynaklanan hava kirliliği, ülkede her yıl yaklaşık 26 bin 500 erken ölümle ilişkilendiriliyor. Kirliliğin yıllık ekonomik maliyetinin ise 55 milyar dolara ulaştığı tahmin ediliyor. 22 Ekim 2026’da İstanbul’da açıklanan araştırma, enerji üretiminden ulaşıma kadar birçok alanda kullanılan fosil yakıtların insan sağlığı üzerindeki etkilerini sayısal verilerle değerlendirdi.
Hava Kirliliğinin Yüzde 52’si Fosil Yakıtlarla İlişkili
Araştırmada, çapı 2,5 mikrometre veya daha küçük olan ve PM2,5 olarak adlandırılan ince partikül maddeler incelendi. Türkiye’de nüfusun maruz kaldığı PM2,5 kirliliğinin yüzde 52’sinin fosil yakıt kaynaklı emisyonlardan oluştuğu hesaplandı. Solunum yoluyla vücuda girebilen bu parçacıklar, akciğerlerin derin bölgelerine ulaşabiliyor. Uzun süreli maruziyet ise kalp ve damar hastalıkları, solunum yolu rahatsızlıkları ve çeşitli kronik hastalıkların gelişme riskini artırabiliyor.
Yılda 26 Bin 500 Erken Ölüm Tahmini
Rapora göre fosil yakıt kaynaklı hava kirliliği Türkiye genelinde yılda yaklaşık 26 bin 500 erken ölümle bağlantılı. Araştırmacılar, hava kirliliğinin etkilerini değerlendirirken akciğer kanseri, kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), kalp hastalıkları, inme, solunum yolu enfeksiyonları ve diyabet gibi sağlık sorunlarını dikkate aldı. Bu rakamın doğrudan kayda geçmiş ölüm sayısı değil, bilimsel modellemelere dayanan bir tahmin olduğu vurgulandı.
En Fazla Erken Ölüm İstanbul’da
Araştırmanın şehir bazındaki hesaplamalarında en yüksek erken ölüm sayısı İstanbul’da görüldü. Fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğine atfedilen yıllık erken ölüm tahminleri şöyle sıralandı:
- İstanbul: 8 bin 100
- Ankara: 2 bin 500
- İzmir: 2 bin 400
- Bursa: 1.600
- Hatay: 1.000
Araştırmada bu sayıların kentlerin nüfusu, hava kirliliğine maruz kalma düzeyi ve sağlık riskleri dikkate alınarak hesaplandığı belirtildi.
Ekonomik Maliyet 55 Milyar Dolar
Fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin Türkiye ekonomisine yıllık maliyeti yaklaşık 55 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu tutar, Türkiye’nin 2024 yılı gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 4,1’ine karşılık geliyor. Ekonomik kayıp hesabında erken ölümlerin toplumsal maliyeti, hastalıkların sağlık üzerindeki etkileri, yaşam kalitesindeki azalma ve iş gücü kayıpları gibi unsurlar dikkate alındı. Dolayısıyla 55 milyar dolarlık tutar, doğrudan devlet bütçesinden yapılan bir harcamayı değil, hava kirliliğinin oluşturduğu tahmini toplam ekonomik yükü ifade ediyor.
Çocukların Sağlığı da Olumsuz Etkileniyor
Raporda hava kirliliğinin etkilerinin doğum öncesi dönemden itibaren ortaya çıkabildiğine dikkat çekildi. Araştırmaya göre Türkiye’de fosil yakıt kaynaklı ince partikül kirliliği her yıl yaklaşık 8 bin erken doğum ve 8 bin 200 düşük doğum ağırlıklı bebek vakasıyla ilişkilendiriliyor. Ayrıca çocuklarda yılda 5 bin 100 yeni astım vakası ve astım nedeniyle 6 bin 500 acil servis başvurusu meydana geldiği tahmin ediliyor. Uzmanlar, özellikle çocukların, yaşlıların ve kronik hastalığı bulunan kişilerin hava kirliliğinin olumsuz etkilerine karşı daha hassas olduğuna dikkat çekiyor.
Her Yıl 8,5 Milyon İş Günü Kaybediliyor
Araştırmanın ekonomik sonuçları arasında çalışanların hastalık nedeniyle işlerinden uzak kalması da yer aldı. Fosil yakıt kaynaklı hava kirliliğinin Türkiye’de yılda yaklaşık 8,5 milyon iş günü kaybına neden olduğu hesaplandı. Bu durumun üretkenlik üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğu ve sağlık harcamalarının yanı sıra iş gücü açısından da ekonomik yük yarattığı belirtildi.
Türkiye’deki Kirlilik Sınırları Aşıyor
Araştırmada Türkiye’deki fosil yakıt kullanımından kaynaklanan hava kirliliğinin komşu ve bölge ülkelerine etkileri de değerlendirildi. Hava akımlarıyla taşınan kirleticilerin Mısır, Suriye, Irak, İsrail ve Yunanistan’da da sağlık sorunlarıyla ilişkili olduğu hesaplandı. Raporda, Türkiye kaynaklı kara emisyonlarının bu beş ülkede yıllık binlerce erken ölüme ve milyarlarca dolarlık ekonomik kayba katkıda bulunduğu tahmin edildi.
COP31 Öncesinde Temiz Enerji Çağrısı
Rapor, Türkiye’nin Kasım 2026’da Antalya’da düzenlenecek Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı’na (COP31) ev sahipliği yapmaya hazırlandığı dönemde yayımlandı. Temiz Hava Hakkı Platformu ve CREA temsilcileri, fosil yakıt kullanımının azaltılması, yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılması ve hava kalitesi standartlarının güçlendirilmesi gerektiğini belirtti. Araştırmacılar, özellikle enerji üretimi, ulaşım ve sanayi alanlarında emisyonların azaltılmasının hem sağlık sorunlarını hem de ekonomik kayıpları sınırlayabileceğini ifade etti.
PM2,5 İçin Ulusal Standart Eksikliğine Dikkat Çekildi
Raporda Türkiye’de PM2,5 için ulusal dış ortam hava kalitesi sınır değerinin bulunmadığına da dikkat çekildi. Araştırmacılar, bu kirleticiye yönelik ölçüm ve denetimlerin güçlendirilmesinin halk sağlığının korunması açısından önem taşıdığını vurguladı. Çalışmanın sonuçları, fosil yakıt kullanımının ekonomik etkilerinin yalnızca enerji ithalatıyla sınırlı olmadığını; sağlık, çalışma hayatı ve çevre üzerinde de önemli bir yük oluşturduğunu gösteriyor.
EfeNews Görünür Haberlerin Adresi