BİR GÜNLÜK FARK, HAKLARINI KAYBEDEN EMEKLİLERİN MAĞDURİYETİ!

EFENEWS – Kademeli emeklilik bir ayrıcalık değil, sosyal güvenlikte adil geçiş talebidir.

Türkiye’de çalışma hayatının en önemli tartışmalarından biri, emeklilikte yaşanan eşitsizliklerdir. Yıllarca çalışan, prim ödeyen, ülkenin üretimine ve ekonomisine katkı sunan milyonlarca insan, bugün ne zaman emekli olabileceğini hesaplıyor. Kimi geçim sıkıntısı içinde çalışmaya devam ediyor, kimi işsiz kaldığı hâlde emeklilik yaşını bekliyor, kimi de yıllarca ödediği primlerin karşılığında nasıl bir gelecek kuracağını bilmiyor.

Bu nedenle kademeli emeklilik meselesini yalnızca bir yaş hesabı olarak değerlendiremeyiz. Burada tartışmamız gereken; sosyal devletin sorumluluğu, hukuk güvenliği, çalışanların beklentileri ve emeklilikte adalet ilkesidir.

Bir gün farkla yıllarca beklemek adalet duygusunu zedeliyor.

1999 yılında yapılan sosyal güvenlik düzenlemesiyle emeklilik koşulları değiştirildi. 2023 yılında çıkarılan EYT düzenlemesi ise belirli koşulları taşıyan ve 8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olan çalışanların yaş şartını kaldırdı. Ancak bu düzenlemenin dışında kalan, özellikle 1999 sonrası sigortalı olan çalışanlar açısından emeklilikteki eşitsizlik tartışması sona ermedi.

Sosyal Güvenlik Kurumunun yayımladığı mevzuat bilgileri de 8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk defa sigortalı olan çalışanlar için farklı emeklilik koşullarının uygulandığını ortaya koyuyor

Burada insanın aklına şu soru geliyor:

Aynı iş yerinde çalışan, aynı üretimi gerçekleştiren, aynı ekonomik koşullarda hayatını sürdüren iki işçiden biri emeklilik hakkına kavuşurken diğeri neden çok daha uzun yıllar beklemek zorunda kalıyor?

Elbette emeklilik sistemlerinde sigortalılık süresi, prim gün sayısı, yaş ve finansal sürdürülebilirlik gibi ölçütler bulunabilir. Ancak bu ölçütler belirlenirken geçiş dönemlerinin hakkaniyetli olması da gerekir.

Çünkü çalışanlar yalnızca bugünün koşullarına göre değil, çalışma hayatına başladıkları dönemdeki beklentilerle de yaşamlarını planlar. Kurallar değiştiğinde ortaya çıkan mağduriyetleri gidermek de sosyal devletin sorumluluklarından biridir.

EYT sorunu çözüldü mü, yoksa yeni bir eşitsizlik mi ortaya çıktı?

EYT düzenlemesi, kapsamına giren milyonlarca insanın yaşamında önemli bir değişiklik yarattı. Ancak bir kesimin emeklilik hakkına kavuşması, diğer çalışanların yaşadığı sorunların kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmiyor.

Birçok emek STK ları değerlendirmeleri de 1999 sonrası sigortalı olanlar için kademeli geçiş ihtiyacına, emekliler arasındaki aylık farklılıklarına ve sosyal güvenlik sisteminin daha adil hâle getirilmesine dikkat çekiliyor. Emek örgütlerinin sürece katıldığı, şeffaf ve kapsayıcı bir reform yaklaşımını savunuyor.

Burada önemli bir ayrım yapmalıyız: kademeli emeklilik talebi, herkesin koşulsuz ve aynı yaşta emekli olması gerektiği iddiası değildir. Talep; sigorta başlangıç tarihi, prim günleri ve çalışma koşulları dikkate alınarak, çalışanların karşı karşıya kaldığı büyük farkların makul bir geçiş sistemiyle azaltılmasıdır.

Sosyal güvenlik sisteminin mali dengesi elbette gözetilmelidir. Fakat mali sürdürülebilirlik ile sosyal adalet birbirinin karşıtı olarak görülmemelidir. Önemli olan, bu iki ihtiyacı birlikte karşılayabilecek bir model geliştirmektir.

İş hukuku ve çalışma ilişkileri alanında değerlendirme yapılırken yalnızca yürürlükteki kurallara değil; çalışanların haklarına, hukuk güvenliğine ve sosyal devlet ilkesine de bakmak gerekir.

Emeklilik düzenlemesi hazırlanırken işçi sendikalarının, sosyal güvenlik uzmanlarının ve hukukçuların görüşleri de dikkate alınmalıdır.

Emeklilik yaşını beklerken işsiz kalan veya sağlık sorunları nedeniyle çalışmakta zorlanan insanlar için hangi sosyal koruma mekanizmaları geliştirilmelidir?

Bunlar yalnızca hukuki değil, aynı zamanda toplumsal ve ekonomik sorulardır. Bu nedenle çalışma hukuku alanında uzmanlaşmış hukukçuların, kademeli emeklilik konusunda görüş ve önerilerinin kamuoyuyla paylaşılması, tartışmanın niteliğini güçlendirecektir.

Peki çözüm nasıl olmalı?

Kademeli emeklilik konusunda yalnızca talep açıklamak yeterli değildir. Uygulanabilir, hesaplanabilir ve kamuoyunda tartışılabilir bir çözüm modeli ortaya konulmalıdır.

Birinci öneri: 1999 sonrası çalışanlar için adil bir geçiş takvimi hazırlanmalı.

Sigortalılık başlangıç tarihleri arasındaki farkları dikkate alan, kadın ve erkek çalışanların mevcut koşullarını gözeten, prim gün sayısını esas alan bir geçiş modeli hazırlanmalıdır. Birkaç günlük veya aylık başlangıç farklarının çok uzun emeklilik bekleme sürelerine yol açtığı durumlar özellikle incelenmelidir.

İkinci: Emek örgütleri ve uzmanlar sürece katılmalı.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı; işçi konfederasyonlarını, bağımsız sendikaları, emeklilik alanında çalışan uzmanları, iş hukuku akademisyenlerini ve ilgili sivil toplum kuruluşlarını bir araya getirmelidir. Çözüm, yalnızca bürokratik hesaplamalarla değil, çalışanların gerçek yaşam koşulları dikkate alınarak oluşturulmalıdır.

Üçüncü: Emeklilik hesabında şeffaflık sağlanmalı.

Her sigortalı, kendi prim günlerini, sigortalılık başlangıcını, tabi olduğu emeklilik koşullarını ve olası geçiş düzenlemesinin kendisine etkisini açık biçimde görebilmelidir. SGK tarafından erişilebilir bilgilendirme ve hesaplama araçları geliştirilmelidir.

Dördüncü: Emekli aylıkları da tartışmanın parçası olmalı.

Emeklilik hakkına kavuşmak tek başına yeterli değildir. İnsanların emekli olduklarında temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek bir gelire sahip olması gerekir. Prim ödeme geçmişi ve çalışma süreleri dikkate alınarak aylıklar arasındaki adaletsizlikler de ele alınmalıdır. İntibak, aylık hesaplama yöntemleri ve düşük emekli gelirleri kapsamlı bir sosyal güvenlik reformunun parçası olmalıdır.

Beşinci: İşsiz kalan ve güvencesiz çalışanlar korunmalı.

İşten çıkarılan, kayıt dışı çalıştırılan, dönemsel işlerde çalışan veya prim günlerini tamamlamakta zorlanan insanlar için sosyal koruma mekanizmaları güçlendirilmelidir. İşverenin kayıt dışı istihdamı ya da eksik prim bildirimi nedeniyle yaşanan kayıplar, çalışanların omuzlarına bırakılmamalıdır.

Altıncı: Düzenlemenin maliyeti ve finansmanı kamuoyuna açıklanmalı.

Hazırlanacak her modelin bütçe ve sosyal güvenlik sistemi üzerindeki etkileri hesaplanmalı; farklı geçiş seçenekleri, maliyetleri ve çalışanlara sağlayacağı faydalar şeffaf biçimde paylaşılmalıdır. Böylece hem çalışanların beklentileri hem de sistemin uzun vadeli sürdürülebilirliği somut veriler üzerinden tartışılabilir.

Emeklilik bir lütuf değil, sosyal güvenlik hakkıdır

Çalışanlar yıllarını iş yerlerinde geçiriyor. Fabrikalarda, hastanelerde, madenlerde, belediyelerde, atölyelerde, tarlalarda ve hizmet sektöründe emek veriyor. Üretimin yükünü taşıyan insanlar, yaşlandıklarında geçim kaygısından kurtulabilecekleri bir yaşamın hayalini kuruyor.

Bugün kademeli emeklilik talebini dile getiren insanların sorduğu soru basit: Yıllarca çalışmış, primini ödemiş ve hayatını bu kurallara göre planlamış bir insanın geleceği nasıl güvence altına alınacak?

Bu soruya verilecek yanıt, yalnızca bir emeklilik tablosundan ibaret olamaz. Sosyal güvenlik sistemi, insanın çalışma hayatı boyunca karşılaştığı riskleri paylaşmak ve yaşlılık döneminde onu yoksulluğa terk etmemek için vardır.

Kademeli emeklilik konusunda çözüm aramak; genç çalışanları, mevcut emeklileri veya EYT kapsamında emekli olanları karşı karşıya getirmek anlamına gelmemelidir. Asıl hedef, farklı kuşakların haklarını birbirine karşı yarıştırmak değil, bütün çalışanlar için daha adil ve öngörülebilir bir sistem kurmaktır.

Son sözümüz şudur: emeklilikte adalet, bir kesimin kazandığı hakkı diğer kesimin kaybı olarak görmekle sağlanamaz. Adalet; çalışanların haklarını koruyan, farklılıkları makul ölçülerde gideren ve kimseyi geleceği belirsiz bir bekleyişe mahkûm etmeyen bir sosyal güvenlik düzeni kurmakla mümkündür.

Kademeli emeklilik tartışması daha fazla ertelenmeden; hukukçuların, sendikaların, uzmanların ve çalışanların katılımıyla somut bir çözüm gündemine dönüştürülmelidir.

Cemal BİLGİN

İlginizi Çekebilir

DEĞİŞEN DÜNYAYA YENİ BİR TOPLUM SÖZLEŞMESİ GEREKİR

EFENEWS – Gençler artık kendilerine sunulan geleceği kabul etmiyor. İşçiler güvencesizliği, emekliler yoksulluğu, kadınlar eşitsizliği, …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir